„100 lat rewolucji Guna. Duma i opór na Karaibach” (relacja)

2 września 2025 r. w naszej bibliotece odbyło się spotkanie z Wago Amancio Chiari Arcią, ambasadorem kultury i tradycji narodu Guna Yala, oraz wernisaż wystawy jego autorstwa.

Artysta urodził się na wyspie Ustupu w centrum terytorium Guna Yala, a od lat mieszka w Polsce. Podczas wydarzenia oprowadził gości po swojej wystawie i opowiadał o znaczeniu obrazów – zarówno osobistym, jak i dla całej kultury Guna. W bibliotece zaprezentował 20 barwnych obrazów, w których znalazły się wspomnienia z młodości oraz odniesienia do mitów, rytuałów i tradycji przodków.

Nie zabrakło także refleksji nad współczesnymi problemami Guna Yala. Zmiany klimatyczne i podnoszący się poziom mórz zagrażają przyszłości ludu, który od wieków żyje na karaibskim archipelagu.

Rozmowa z prof. Waldemarem Kuligowskim

Kolejnym punktem wydarzenia była rozmowa z antropologiem prof. Waldemarem Kuligowskim, badaczem rdzennych społeczności Ameryki. Wywiad miał charakter otwartej i przyjacielskiej rozmowy. Uczestnicy spotkania mogli dowiedzieć się nie tylko o historii i sposobie zarządzania państwem Guna Yala, ale też o codzienności i obyczajach tego narodu.

100 lat rewolucji

Najważniejszym kontekstem wystawy było stulecie rewolucji Guna (1925). Pod przywództwem wodza Nele Kantule i liderki Adeny Guna przeciwstawili się rządowi Panamy. Byli pierwszym rdzennym ludem, który wywalczył suwerenność i prawo do zachowania własnej ziemi, języka i kultury.

Dziś terytorium Comarca Guna Yala obejmuje ponad 300 wysp wzdłuż karaibskiego wybrzeża i cieszy się pełną autonomią. Posiada własny rząd, system szkolnictwa i – co najważniejsze – głęboko zakorzenioną tożsamość narodową.

Kobiety i struktura społeczna

Wago Amancio Chiari Arcia opowiadał również o roli kobiet. Choć nie zasiadają one w kongresie, ich pozycja społeczna i ekonomiczna jest bardzo wysoka. To głównie kobiety zajmują się handlem, sprzedają rękodzieło i popularyzują kulturę Guna.

Symbolem kobiecej twórczości są mole – wielobarwne, wyszywane tkaniny, na których pojawiają się znaki i motywy związane z wierzeniami.

Społeczność Guna jest matrylinearna: dziedziczenie nazwiska, majątku i przynależności odbywa się po linii matki. To mężczyźni przyjmują nazwiska żon i wprowadzają się do ich rodzinnych domów.

Edukacja i prestiż zawodu nauczyciela

Guna Yala wypracowali autonomiczny system edukacji, w którym obok matematyki, nauk przyrodniczych czy języka angielskiego kluczową rolę odgrywa tradycja. Dzieci uczą się języka kuna, tańca oraz metod uprawy roślin.

Zawód nauczyciela ma w społeczeństwie Guna ogromny prestiż – to jedna z najlepiej opłacanych profesji. Co ciekawe, po lekcjach nauczyciele, podobnie jak inni mieszkańcy, zajmują się połowem ryb czy pracą na roli, co pokazuje, jak silne jest poczucie wspólnoty i odpowiedzialności za dobrobyt całej społeczności.

Wystawa

Choć spotkanie z autorem wystawy już się odbyło, ekspozycję można oglądać do 12 września 2025 r. na parterze biblioteki. To jedna z nielicznych prezentacji w Polsce poświęconych tradycji Guna Yala, a fakt, że jej autorem jest przedstawiciel tej społeczności, nadaje jej szczególną autentyczność.

Partnerzy

Partnerami projektu byli:

• Instytut Antropologii i Etnologii UAM

• VII Festiwal Made in Native America – część I – wrzesień 2025 (dofinansowany ze środków Samorządu Województwa Wielkopolskiego i Urzędu Miasta Poznania).