Konferencja Kultura czytania 2023 – relacja

Nasza dwudniowa konferencja "Kultura czytania" dobiegła końca. Bardzo dziękujemy wszystkim prelegentkom i prelegentom, którzy tak ciekawie, merytorycznie i z pasją mówili o literaturze i szeroko pojętej kulturze czytania - to był bardzo inspirujący i dobrze spędzony czas.

11 października 2023 r. o godzinie 10.30 Małgorzata Grupińska-Bis, dyrektorka Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu uroczyście otworzyła ogólnopolską konferencję „Kultura czytania 2023”.

Wśród gości konferencji znalazły się bibliotekarki i bibliotekarze z Wielkopolski oraz spoza województwa:

Kolejne wykłady, panele i warsztaty były wspaniałą okazją do poszerzenia horyzontów, wymiany doświadczeń i nawiązywania relacji.

zacznijmy jednak od początku

Zanim książka trafi do czytelnika za pośrednictwem biblioteki lub księgarni, musi przejść długą drogę. I nie chodzi tu o skład czy druk. Ta droga zaczyna się w poszukiwaniach, przewidywaniach wydawców, na targach książki, to szereg zdarzeń, spotkań, rozmów i lektur, które ostatecznie składają się na wydanie książki i jej promocję. Paulina Surniak opowiedziała o tym procesie z punktu widzenia redaktorki inicjującej. Było to szczególnie interesujące. Pokazała też miejsce kobiet w tym biznesie. To głównie kobiety piszą bestellery, więcej kobiet czyta, ale tłumaczki rzadziej otrzymują do przekładu literaturę piękną i rzadziej są nagradzane – na 103 Nagrody Nobla w dziedzinie literatury przyznane pisarzom, przypada tylko 17 pisarek uhonorowanych tym wyróżnieniem.

potrzebni są czytelnicy, biblioteki i książki

Jeśli mamy książki, to potrzebni są czytelnicy i biblioteki. O tym, czym biblioteka jest dla angielskiej społeczności mówiła Magdalena Kowalska-Cheffey. Biblioteka w swoich działaniach nie pozostaje sama, otrzymuje ogromne wsparcie od różnych środowisk, ściśle współpracując z nimi na stałe: są to wolontariusze, lekarze, pielęgniarki – partnerstwo to podstawa. 90% nauczycieli ze szkół podstawowych jest przekonanych, że regularne odwiedzanie bibliotek pomaga dzieciom lepiej rozpocząć ich drogę edukacyjną, a 72% mieszkańców Wysp Brytyjskich zapytanych o miejsce biblioteki w ich życiu, uważa, że biblioteki są niezbędne do zdrowego funkcjonowania społeczeństwa. Warto wspomnieć, że książki są uznane za pomocne w zdrowieniu, daną lekturę wybiera specjalista razem z pacjentem, potem wchodzi ona w oficjalny obieg dla tych, którzy jej potrzebują, tak przebiega proces tworzenia zestawień książek na receptę. W polskim piśmiennictwie z dziedziny psychologii zwróciła na to uwagę psycholożka Maria Molicka w jednym z jej opracowań o bajkach terapeutycznych. Te dane doskonale pokazują, jak wysoka jest świadomość społeczna dotycząca edukacji kulturalnej, w tym czytelniczej.

puenta zaskakuje słuchaczy

Podobnie zresztą jest w Meksyku, gdzie zawodowi opowiadacze zaszczepiają miłość do opowieści wszystkim, którzy chcą słuchać, bez względu na wiek. Opowiadanie historii to czynność towarzysząca człowiekowi od wieków, odwołanie się do niej w kontekście promowania bibliotek i czytania książek jest naturalnym, łagodnym procesem. Nie ma w sobie znamion przymusu, przykrego obowiązku, przecież każdy z nas umie opowiadać i tak naprawdę, lubi. Meksykańskie bibliotekarki i bibliotekarze sprawnie i z sukcesem wykorzystują tą metodę do zachęcania najmłodszych do czytania. Aneta Cruz-Kąciak, doświadczona opowiadaczka, przekonywała o zaletach kultury opowiadaczy i zaproponowała edukowanie najmłodszych. Piękne książki wydawane w Meksyku, Argentynie, Hiszpanii mogą zachwycić, a tym samym być pretekstem do… opowiadania swojej historii. Jak na przykład ta – El más gigante [tł. Giganci] autorstwa meksykańskiego pisarza dla dzieci Juana Gedovius’a. Jest to opowieść o… Właśnie tak się zaczyna, a puenta zaskakuje słuchaczy. Nie lada gradka dla opowiadacza.

związek kultury książki z kulturą debaty społecznej

Bogdan Balicki, doktor nauk humanistycznych, także zwrócił uwagę na potrzebę opowiadania, która tkwi w człowieku i jest nierozerwalnie z nim związana. Narracja, która w XVIII wieku przestaje mieć formę sprawozdawczą, przekształca się wtedy w literaturę, która staje się laboratorium obserwacji życia, mówi o uczuciach i emocjach. Wtedy pojawia się też postać krytyka literackiego. Czytanie książek staje się elementem budowania życia społecznego. Rodzi się związek kultury książki z kulturą debaty społecznej i bezpośredni wpływ tej pierwszej na jakość tej drugiej. I tu można pojawia się odpowiedź na pytanie, co nam daje literatura.

uszczęśliwić czytelnicze gusta młodego pokolenia

Na pewno warto gromadzić w bibliotekach różne rodzaje książek, przecież każdy doskonale już wie, że właśnie poprzez różnorodność buduje się otwartość, tolerancję, a także zwykłe zaciekawienie. Książki pochodzące z innych kultur także są elementem tych procesów. Wiktor Koliński zajmujący się szeroko pojętą kulturą mangową, przybliżył zjawisko, wskazał zasoby wydawnicze w Polsce, omówił topowe i klasyczne tytuły. Przekonywał o słuszności posiadania w księgozbiorach bibliotecznych tego gatunku komiksu. Na szczęście coraz częściej do koszyka zakupowego bibliotek trafiają mangi, które uszczęśliwiają czytelnicze gusta nie tylko młodego pokolenia.

nie infantylizować

Do dyskusji o tym, jak pisać, by dzieci chciały czytać, zaprosiliśmy osoby związane w różny sposób z tworzeniem i wybieraniem tekstów do czytania dla dzieci. Wśród nich byli: dramaturżka Malina Prześluga, redaktorka czasopisma „Kosmos dla dziewczynek” Anna Błaszkiewicz (nota bene u nas czasopismo świętowało szóste urodziny), autorka książek Ania Taraska, ilustratorka Dominika Czerniak-Chojnacka, vloger ze Strefy Czytacza Daniel Muniowski. Wypowiedzi dotyczyły trudności i odpowiedzialności za pisanie oraz tworzenie dla dzieci. Dominika Czerniak-Chojnacka przyznała, że są dzieci, którym jej styl rysowniczy nie odpowiada. Malina Prześluga natomiast wskazała, że tworząc sztuki dla dzieci, ma zawsze na uwadze dorosłych, tj. że mówi do dzieci, ale i do ich dorosłych opiekunów. Czuje się w obowiązku zapewnić komfort odbioru spektakli realizowanych na podstawie jej sztuk.

Padły stwierdzenia o trudach przeciskania się przez dziecięcy świat. W tym względzie niepokój twórcy wzbudza to, by nie infantylizować w pisaniu dla dzieci.
Poruszyliśmy też między innymi wątek o ograniczeniach wiekowych w wyborze lektur przez dzieci. Zastanawialiśmy się, czy powinniśmy blokować młodym czytelnikom sięganie po książki wykraczające poza ich przedział wiekowy. Nasi goście zgodnie stwierdzali, że nie warto zabraniać czytać, raczej należy pozostawać w relacji z własnym dzieckiem i prowadzić rozmowy o zjawiskach, niuansach i zależnościach człowieka i świata. Tak kształtuje się samokrytycyzm, a to zbuduje większą samodzielność i indywidualizm.

odejść od rutyny i wesprzeć własną kreatywność

Zajęcia warsztatowe podzieliły grono konferencyjne – planowany zabieg organizatora. Jedni tworzyli błyskotliwe hasła, inni snuli opowieści. W grupie dr Joanny Kwaśniewskiej szukano sposobów na „własną wydajność”. Pod kierunkiem psycholożki wypracowano sposoby na odejście od rutyny i wsparcie własnej kreatywności. Oczywiście „doping mózgu” jako zjawisko nie jest niczym nowym, a warsztaty były jedynie pozytywnym czynnikiem tego procesu.

kąpiel w dźwięku

Wieczorem koncert w dźwiękach gongów zamknął pierwszy dzień konferencji. Prawdopodobnie jest tak, że dźwięki wyzwalają w odbiorcach stany głębokiego relaksu i medytacji. Wiesław Walas zagrał na pięciu gongach ( w tym dwóch antycznych stuletnich gongach świątynnych odnalezionych we wschodnim Nepalu), kilku misach koncertowych ZEN. W bibliotece, w której jest dyrektorem prowadzi zajęcia łączące elementy biblioterapii i dźwiękoterapii.

na koniec

Wszyscy nasi goście zgodnie i zupełnie niezależnie zwracali uwagę na to, że czytanie musi kojarzyć się z przyjemnością, sukcesem, możliwością wyboru lektury, twórczym poszukiwaniem tekstów dla siebie. Taki początek edukacji czytelniczej gwarantuje wychowanie świadomych odbiorców kultury, którzy rozumieją swoją sytuację i podejmują działania, mają świadomość sprawczości.
Cieszą nas polemiki w jakie wchodziły uczestniczące osoby z prelegentkami i prelegentami. Dziękujemy za żywe reakcje, dzielenie się opiniami, doświadczeniami. Mamy nadzieję, był to wartościowy czas.

Dziękujemy za miłe słowa.

Konferencja była naprawdę bardzo inspirująca. Trzymam kciuki, żeby się rozrosła na większą skalę. Aż szkoda nie uczestniczyć 🙂

Cieszymy się, że miałyśmy okazję być jej częścią i spotkać się na warsztatach w gronie tak inspirujących osób i z tak różnorodnym doświadczeniem – mimo tego samego zawodu.

Konferencja była rewelacyjna, ciekawe i inspirujące rozmowy, panele oraz warsztaty. Cieszę się, że mogłam wziąć w niej udział.

(…) zdecydowanie to była jedna z najlepszych konferencji, w jakich brałem udział.

Cieszymy się, że miałyśmy okazję być jej częścią i spotkać się na warsztatach w gronie tak inspirujących osób i z tak różnorodnym doświadczeniem – mimo tego samego zawodu.

Konferencja „Kultura czytania” odbyła się w dniach 11-12 października 2023 roku w hotelu IOR w Poznaniu.

(fot. Tobiasz Jankowiak)