Jak dotknąć atomu? Rzecz o skaningowej mikroskopii próbnikowej
22.10.2026
start: g. 18:00
Biblioteka Wielkopolska, Poznań
wydarzenie FB
prowadzący: Mateusz Kempiński
Mikroskopia optyczna – i elektronowa – to przedłużenie zmysłu wzroku. Skaningowa mikroskopia próbnikowa (SPM, Scanning Probe Microscopy) jest przedłużeniem zmysłu dotyku. Przedłużeniem wyjątkowo wyrafinowanym: bez tunelowania kwantowego, piezoelektryków, laserów, niskoszumowej elektroniki, kriogeniki i ultrawysokiej próżni technika ta nie mogłaby w ogóle powstać. W jednym urządzeniu – które można postawić na biurku, choć, jak się okaże, nie ma to większego sensu – spotykają się niemal wszystkie najważniejsze działy fizyki eksperymentalnej.
SPM służy do badania powierzchni z rozdzielczością nanometrową, a często jeszcze lepszą. Pozwala obrazować właściwości mechaniczne, elektryczne, magnetyczne, ferroelektryczne, termiczne, chemiczne i optyczne. Umożliwia obserwację pojedynczych atomów i molekuł – a nawet ich manipulację. Jedyne ograniczenia wyznaczają fizyka, czyli możliwe oddziaływania sondy z próbką, oraz wyobraźnia badaczy.
Wykład jest jednak nie tylko prezentacją możliwości badawczych SPM. Jest też refleksją nad rozwojem nauki jako praktyki poszerzania percepcji – wykraczania daleko poza zmysły, w które wyposażyła nas ewolucja. W kontekście festiwalowego hasła Flatland mikroskopia próbnikowa staje się szczególnie nośną metaforą: narzędziem, które pozwala dostrzec wymiary rzeczywistości strukturalnie niedostępne dla nieuzbrojonego oka – i które zmienia sam sposób, w jaki rozumiemy pojęcia powierzchni, głębi i granicy między tym, co widzialne, a tym, co jedynie mierzalne.
Mateusz Kempiński – fizyk doświadczalny zajmujący się materiałami węglowymi, fizyką powierzchni oraz technikami spektroskopowymi, wysokopróżniowymi i niskotemperaturowymi. W pracy badawczej wykorzystuje m.in. skaningową mikroskopię próbnikową do badania i obrazowania powierzchni materiałów. Stopnie magistra (2002), doktora (2008) i doktora habilitowanego (2019) uzyskał na Wydziale Fizyki UAM w Poznaniu, z którym jest związany zawodowo do dziś; obecnie kieruje Zakładem Fizyki Doświadczalnej Fazy Skondensowanej. Autor ponad 50 publikacji naukowych i uczestnik licznych warsztatów popularyzujących naukę. Prywatnie muzyk, ogrodnik, narciarz, pasjonat fantastyki i mitologii oraz wytrawny gracz planszowy.
Wydarzenie w ramach 8. Wielkopolskiego Festiwalu Fotografii im. I. Zjeżdżałki „Flatland”.
