Reading Group or... III
28.10.2026
start: g. 18:00
Dom Książki, Poznań
wydarzenie FB
prowadząca: Agnieszka Antkowiak
W tegorocznej, 8. edycji Wielkopolskiego Festiwalu Fotografii im. Ireneusza Zjeżdżałki badamy zakłócenia, fikcje i anomalne przestrzenie obrazu. Osią trzech spotkań będzie „Flatlandia” Edwina A. Abbotta – XIX-wieczna powieść-traktat, której dwuwymiarowy świat odsłania granice ludzkiej i pozaludzkiej percepcji. Raz w tygodniu zapraszamy na otwarte czytelnicze laboratoria: zaproszone osoby gościnne rozpoczną spotkanie krótkim, performatywnym wykładem, a następnie wspólnie z publicznością przeanalizujemy wybrany rozdział „Flatlandii” w zestawieniu ze współczesnym tekstem krytycznym. Zachęcamy do aktywnego czytania, dyskusji i wspólnego namysłu nad tym, jak fikcja, technologia i wyobraźnia otwierają nowe wymiary widzenia – i jak literatura sprzed niemal półtora wieku wciąż dostarcza narzędzi do myślenia o współczesnych deficytach poznawczych.
Meta‑narracje / Splątanie autentyczności i fikcji / Tożsamość medialna / Parafikcja i post‑prawda / Wymiarowość poznawcza i technologiczna (AI) / Epistemiczne granice percepcji
1. Rozdział 22. „Jak próbowałem szerzyć teorię trzeciego wymiaru”, Flatlandia – Edwin A. Abbott, 1884
Uwięziony Kwadrat stara się przekonać współmieszkańców, że istnieje trzeci wymiar – próbuje wykładać go wnukowi, przemawiać językiem kapłanów i snuć metafory, lecz spotyka się z szyderstwem, cenzurą i karą. Rozdział odsłania, jak społeczeństwo broni się przed narracją, która podważa jego ontologię: nowy „wymiar” zostaje uznany za herezję, a prorok – za obłąkanego. To studium granicy poznania oraz konfliktu między doświadczeniem a instytucjonalną prawdą; idealny punkt wyjścia do rozmowy o tym, jak dziś technologie (media, AI) destabilizują granice rzeczywistości.
2. Tekst teoretyczny: Carrie Lambert‑Beatty – “Make‑Believe: Parafiction and Plausibility” (October 129, 2009)
Carrie Lambert‑Beatty wprowadza pojęcie parafikcji – artystycznej strategii, w której fikcyjne narracje podszywają się pod fakty, operując „z jedną nogą w polu realnego”. Autorka pokazuje, jak odbiorca zawiesza niewiarę i przyjmuje fikcyjne „dowody” za wiarygodne, dopóki nie zostaną obnażone, a sama chwila demaskacji obnaża procedury, według których decydujemy, co uznać za prawdę. Ta perspektywa doskonale koresponduje z losem Kwadratu: jego opowieść o trzecim wymiarze funkcjonuje jako parafikcja, dopóki społeczeństwo Flatlandii nie wyprodukuje „dowodów” jej nieistnienia. W świecie współczesnym strategia ta splata się z mediami społecznościowymi, deepfake’ami i generatywną AI, które rozmywają granicę między dokumentem a kreacją, czyniąc z autentyczności kolejny styl narracyjny. Lektura tekstu Lambert‑Beatty otwiera zatem pytanie, gdzie dziś szukać „trzeciego wymiaru”: w technologicznych symulacjach, w hybrydowych tożsamościach online, czy w samym akcie wiary odbiorcy w to, co widzi i słyszy.
Agnieszka Antkowiak – artystka wizualna i badaczka, której praktyka wyrasta z rozważań nad wpływem technologii na nieświadome zachowania człowieka oraz jego funkcjonowaniem w ramach ekonomii uwagi, afektu i obecności. Idea determinuje u niej wybór medium i ostateczny kształt pracy – stąd określa się ją najtrafniej mianem artystki- badaczki, nie rzeźbiarki ani fotografki. Współzałożycielka kolektywu ATM. Obecnie pracuje jako badaczka w Institute of Network Cultures przy HvA w Amsterdamie oraz jako asystentka w Pracowni Fotografii w Kontekstach na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu.
Wydarzenie w ramach 8. Wielkopolskiego Festiwalu Fotografii im. I. Zjeżdżałki „Flatland”.
